Kripto para birimi işlemleri nasıl çalışır?

Kripto para birimi, herhangi bir kişi, şirket veya hükümetin kontrolünden bağımsız, tamamen dijital bir değer biçimidir.  

Dijital hesap bakiyenizin fiziksel banknotlarla değiştirilebildiği geleneksel para birimlerinin aksine, kripto para birimi işlemleri, blok zinciri olarak adlandırılan, değiştirilemez, dağıtılmış bir deftere kaydedilen veri girişlerinden ibarettir.

Bitcoin, Ethereum ve Algorand gibi popüler blok zincirlerinde, insanlar arasında fiilen hiçbir kripto para birimi takası gerçekleşmez. Bunun yerine, her işlem gerçekleştiğinde, her iki tarafın kripto cüzdanlarıyla ilişkili sahiplik verileri blok zincirinde güncellenir.

Blok zinciri teknolojisi, bu tür işlemlerin "node" (düğüm) adı verilen küresel bir gönüllü ağı tarafından önerilmesini, işlenmesini ve kaydedilmesini sağlar. Bu bilgisayarlar, yalnızca geçerli işlemlerin tamamlanmasını ve defterde değiştirilemez bir şekilde saklanmasını sağlamak için birlikte çalışır.

Bir kripto işleminin nasıl oluşturulduğu, yayınlandığı, doğrulandığı ve işlendiğine dair adım adım sürece bakmadan önce, bu tür eşler arası işlemleri mümkün kılan unsurları anlamak önemlidir.

Bir kripto ödemesini tamamlamak için üç temel bileşen gereklidir:

• Kripto para birimi cüzdanı
• Blok zinciri ağı
• Blok zinciri işlemi/gas ücreti için ödenecek kripto para birimi

Kripto cüzdanlar, internete sürekli bağlı olup olmamalarına göre genel olarak sıcak cüzdan veya soğuk cüzdan olarak sınıflandırılabilir. 

Sıcak cüzdanlar, masaüstü bilgisayarlara, cep telefonlarına veya diğer akıllı cihazlara indirilen yazılımlardır. Bunlar sürekli olarak internete bağlıdır ve kullanıcıların hızlı bir şekilde fon almasını ve transfer etmesini sağlar. 

Soğuk cüzdanlar, transfer yapmak veya almak için akıllı bir cihaza manuel olarak bağlanması gereken özel USB bellekler gibi donanım cihazlarıdır. Sıcak cüzdanların aksine, soğuk cüzdanlar internete sürekli bağlı kalmazlar. Birçok kişi soğuk cüzdanların sıcak cüzdanlardan daha az kullanışlı olduğunu düşünse de, soğuk cüzdanlar önemli ölçüde daha güvenli olarak görülmektedir.

Nakit cüzdanınızdaki kağıt paraların aksine, kripto para birimi aslında bir kripto cüzdanında saklanmaz . 

Kripto para birimi varlıkları blok zincirinde kaydedilir ve bu fonlara erişim bir cüzdan kullanılarak kontrol edilir. Bir kripto cüzdanı, blok zincirindeki tahsis edilmiş fonlarla etkileşimde bulunmak için kullanılan adresleri saklar. Anahtarlar kaybolursa, cüzdanla ilişkili herhangi bir fonun erişimi de kaybolur.

Her kripto cüzdanın kendine özgü açık ve özel anahtarı vardır. Anahtarlar, bir kripto cüzdanın temel bir parçasıdır ve şunlar için kullanılır: 

• Blok zincirindeki fonların kime ait olduğunu kanıtlamak
• Giden işlemleri dijital olarak imzalamak ve onaylamak
• Halka açık cüzdan adresleri oluşturmak

Tek yönlü bir kriptografik formül türü kullanarak, açık ve özel cüzdan anahtarları matematiksel olarak birbirine bağlanır. Özel anahtar, açık anahtarı oluşturmak için kullanılır. Eliptik Eğri Kriptografisi (ECC), Bitcoin cüzdanları da dahil olmak üzere tüm kripto cüzdanları için anahtar üretmek amacıyla kullanılan başlıca açık anahtarlı kriptografi yöntemlerinden biridir. 

Daha fazla bilgi edinmekle ilgileniyorsanız, Kraken Öğrenme Merkezi'nin Kripto para birimleri kriptografiyi nasıl kullanır? makalesine göz atabilirsiniz.

Bu anahtarları güvenli kılan şey, yalnızca özel anahtarı tutan kişinin açık anahtarı oluşturabilmesi ve cüzdanla ilişkili fonların sahipliğini kanıtlayabilmesidir. Kriptografi, açık anahtardan özel anahtarı çözmeyi neredeyse imkansız hale getirir.

İşte bu kavramı görselleştirmek için bir örnek. Bir milyon basamaklı bir sayı hayal edin. Bu bir milyon basamaklı sayıdan, bu sayıyı oluşturmak için bir araya getirilen iki sayının belirli bir çiftini tanımlamanız gerekir. Bu problemin tüm olası çözümleri nedeniyle, doğru kombinasyonu bulmak büyük bir deneme yanılma süresi alır. 

Ancak çözüm bulunduğunda, dünyadaki diğer herkesin doğru yanıtı bulduğunuzu kendileri için doğrulaması kolaydır. Sonuçta, yapılacak tek şey sayıları toplamak ve milyon basamaklı sayıyla eşleşip eşleşmediğini kontrol etmek olurdu.

Çözüm bulmanın zorluğu, ancak bulunduğunda çözümün kontrolünün kolaylığı, kripto işlemlerinin özünü oluşturmaktadır. Kriptografinin bu kullanımı, kripto işlemlerinin güvenilir, güvenli ve maliyet etkin bir şekilde çalışmasını sağlar.

ECC bunu daha da ileri götürerek, bir grafikte özel bir tür eğri boyunca kesişen karmaşık bir çizgi sistemi kullanır. Eğri her kesiştiğinde, çizgi dik olarak yön değiştirir ve bu şekilde devam eder. Bu durumda açık anahtar, doğrunun gizli bir sayıda tekrarlandıktan sonra kesiştiği ilk ve son noktalardır.

Bu durumda özel anahtar, A noktasından eğrinin son noktasına ulaşmak için yapılan gizli hareket sayısıdır.

Açık ve özel anahtarların arkasında, kripto cüzdan adresi vardır.

Bu, açık anahtarın (ki bu da özel anahtardan oluşturulmuştur) alınması ve kriptografik bir hash algoritmasından geçirilmesiyle oluşturulur. Bu, herhangi bir girdiyi alıp onu "hash" adı verilen rastgele sabit uzunlukta alfanümerik kod dizisine dönüştüren başka bir tür tek yönlü matematiksel algoritmadır. 

Hash kodlarının "eşsiz" ve "belirleyici" olduğu söylenir. Bu, her girdinin, algoritmadan her geçtiğinde tam olarak aynı değere sahip, tamamen benzersiz hash kodu oluşturduğu anlamına gelir. 

Açık ve özel anahtarlar gibi, bir hash'i görmek ve hangi girdinin onu oluşturduğunu bilmek imkansızdır.

Kripto cüzdan adresi olarak hizmet eden bu hash, insanların gelen kripto para birimi işlemlerini almak için paylaştığı şeydir.

Sıcak cüzdanlar, anahtarlarını cüzdan yazılımının içinde çevrimiçi olarak saklar. 

Kullanıcıların istedikleri zaman sorunsuz bir şekilde işlem göndermelerine ve almalarına olanak tanıyan bir avantajı olsa da, aynı zamanda işlemleri siber suçluların saldırılarına karşı savunmasız hale getirir.

Soğuk cüzdanın özel ve açık anahtarları, fiziksel cihaz içinde çevrimdışı olarak saklanır.

Bu durum, soğuk cüzdanlara yönelik çevrimiçi saldırıları neredeyse imkansız hale getirir. Ancak dezavantajı, kullanıcının her transfer yapmak istediğinde, soğuk cüzdanını bir bilgisayara veya akıllı cihaza bağlamak zorunda kalmasıdır.

Fonlarını uzun vadeli tutan ve nadiren işlem yapanlar için bu çok büyük bir sorun değildir. Ancak farklı adresler arasında sık sık fon transferi yapan daha aktif kullanıcılar için bu ek güvenlik düzeyi bir dezavantaj olabilir.

Kripto depolama yöntemlerinin farklı avantajları ve dezavantajları hakkında daha fazla bilgi edinmek istiyorsanız, Kraken Öğrenme Merkezi'ndeki Kriptoları güvende tutma adlı makaleye göz atın.

Blok zinciri, dağıtık defter teknolojisinin bir türüdür. Kısacası bir blok zinciri, verileri kaydetmek için tek bir otorite yerine açık bir topluluk tarafından yönetilen ve sürdürülen bir sistemdir.

İnternet erişimi ve akıllı bir cihaza sahip olan herkes, dünyanın her yerinden halka açık bir blok zinciri ağının işletilmesine katılabilir. Çoğu blok zinciri ağı, blok zinciri defterinin kontrolünü tek bir kişi veya merkezi bir otoritenin almasını önlemek için adımlar atarak platformları "merkeziyetsizleştirmek" için çaba gösterir.

Bir blok zinciri ağında etkin katılımcılar olmaya gönüllü olarak zaman ayıran insanlar "node" (düğüm) olarak bilinir. Node'lar (düğüm) eksiksiz bir işlem geçmişi tutmaktan son derece önemli olan veri doğrulama görevine kadar çeşitli görevler gerçekleştirebilir.

Bir blok zinciri, her kutunun belirli bir miktarda veri içerdiği sanal bir kutu dizisi (veya "blok") olarak düşünülebilir. Kripto para birimi ağlarında, bu kutulardaki veriler çoğunlukla kimin neyi, kime ve ne zaman transfer ettiği gibi işlem bilgileridir. 

Yeni işlemler ağa yayıldıkça yeni bloklar oluşturulmalı, yeni verilerle doldurulmalı, doğrulanmalı ve zincire eklenmelidir. 

Blok zincirine eklenen tüm bloklar kalıcıdır ve değiştirilemez; bu da, tamamlanmış blokta saklanan bilgilerin geri alınarak değiştirilemeyeceği anlamına gelir. Veri doğrulama rolü bu yüzden çok önemlidir. Herhangi bir işlem verisi, ağdaki tüm node'lar (düğüm) tarafından oybirliğiyle doğrulanmalıdır, böylece yalnızca geçerli işlemlerin işlenmesi sağlanır. 

Ağı yöneten tek bir otorite olmadığından, tüm düğümlerin blok zincirine yeni verilerin eklenmesi konusunda anlaşmasını sağlamak için otomatik bir sistem kullanılır. Bu sistem, Bitcoin gibi blok zinciri ağlarında madencilik olarak bilinir ve kötü niyetli aracıların ağı geçersiz işlemlerle bozmasını engellemek için tasarlanmıştır.

Bu sisteme mutabakat mekanizması denir.

Farklı blok zincirleri farklı türde mutabakat mekanizmaları kullanırken, hepsi aynı hedefe (sahiplik ve işlemlerle ilgili doğru bilgileri korumayı) ulaşmayı amaçlar.

İş kanıtı ve hisse kanıtı, kripto para birimlerinde en yaygın kullanılan sistemlerdir.

Node'ların (düğüm) emeklerinin karşılığında, tüm kripto kullanıcılarının ödemelerinin işlenmesi için bir işlem ücreti ödemesi gerekmektedir, bu ücret, bazen gas ücreti olarak bilinir.

Bu ücret, bir node'u (düğüm) çalıştırmayla ilgili hesaplama maliyetlerini karşılar ve node'ları (düğüm) ağda çalışmaya devam etmeleri için finansal olarak teşvik eder.

Ücretler, blok zincirine ve ağın o anki yoğunluğuna bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Bazı durumlarda, kullanıcılar işlem ücretine ek olarak bahşiş ekleyerek onaylayıcıları ödemelerini sıradaki diğer ödemelere göre önceliklendirmeye teşvik edebilirler.

Kripto işlem sürecini oluşturan bileşenlerin ne olduğu artık netleştiğine göre, bir ödemenin baştan sona nasıl işlediğine bakalım.

Aşağıdaki süreç Bitcoin ağına özgüdür; Ethereum, Ripple veya Solana gibi diğer blok zinciri ağlarında bazı detaylar farklılık gösterebilir. 

Ayrıca aşağıda listelenen adımların neredeyse tamamının Bitcoin protokolü ve ağ node'larının (düğüm) dayanak kodu tarafından otomatik olarak gerçekleştirildiğini belirtmekte fayda var. Bitcoin kullanıcısının yapması gereken tek şey, göndermek istediği kripto miktarını girmek, alıcının açık cüzdan adresini kopyalayıp yapıştırmak ve gönder düğmesine basmaktır.

Bir işlemin gönderilmesi üç aşamadan oluşur:

1. İşlem Yapma
2. Yayınlama
3. Anlaşma

Aşağıda Bitcoin blok zincirinde gerçekleşen çeşitli adımların bir örneği bulunmaktadır. Bu süreç, Bitcoin'in eşler arası bir elektronik nakit sistemi olarak çalışmasını sağlar.

Burak'ın Bitcoin satın alma işlemini tamamladığını ve şimdi Emel'e 1 Bitcoin (BTC) göndermek istediğini varsayalım. Burak'ın satoshi adı verilen daha küçük Bitcoin birimleri de gönderebileceğini unutmayalım, ancak örneğin basit olması için tam bir Bitcoin kullanacağız.

1. Emel, Burak'a açık cüzdan adresini gönderir.
2. Burak, Emel'in açık cüzdan adresini alır ve yapmak istenen işlem hakkında bilgi içeren bir işlem mesajı oluşturur (Burak'ın bir Bitcoin'inin nereden geldiği, nereye gittiği, UTXO şeklinde Burak'a ne kadar iade yapılması gerektiği ve eklenen işlem ücretinin miktarı).
3. Bu işlem mesajı, sabit uzunlukta benzersiz bir koda indirgemek için bir kriptografik hash algoritmasından geçirilir.
4. Burak, elde edilen hash kodunu özel anahtarıyla şifreleyerek işlem için dijital bir imza oluşturur. Bunu yaparak Burak, Emel'e ve blok zinciri ağına işlemi kendisinin gönderdiğini ve aktarım sırasında işlemle oynanmadığını kanıtlamış olur.
5. Burak, Emel'e orijinal işlem mesajını ve dijital imzayı gönderir.
6. Emel, Burak'ın açık anahtarını kullanarak dijital imzanın şifresini çözer ve işlem mesajının hash'ini açığa çıkarır.
7. Emel, ardından orijinal işlem mesajını aynı kriptografik hash algoritmasından geçirir, bir hash üretir ve bunu yukarıdaki adımda ortaya çıkan hash değeriyle karşılaştırır.
8. İki hash aynı olmalıdır, bu da Burak'ın işlemi gönderdiğini ve aktarım sırasında bozulmadığını kanıtlar. İşlem ayrıntılarındaki herhangi bir değişiklik, tamamen farklı bir hash değeriyle sonuçlanır ve ağa birinin işlemi değiştirmeye çalıştığını gösterir.

Artık Emel, Burak'ı gönderdiği işlemin geçerli olduğunu doğruladığına göre, bu bilginin tüm node'lar (düğüm) tarafından doğrulanabilmesi için ağa yayınlanması gerekir.

1. İşlem mesajı ve dijital imza başlangıçta en fazla sekiz node'a (düğüm) gönderilir. Ardından her node (düğüm), bu bilgiyi ağdaki yedi diğer node'a iletir.
2. Bu işlem, blok zinciri ağındaki her node (düğüm) işlemi alıp bağımsız olarak doğrulayıncaya kadar devam eder.
3. İşlem, ağdaki tüm node'lar (düğüm) tarafından doğrulandıktan sonra beklemedeki/onaylanmamış işlemler, bellek havuzu mempool olarak adlandırılan bir yerde saklanır.

Dayanak blok zinciri tarafından kullanılan mutabakat mekanizması türüne bağlı olarak, mempool'dan işlemlerle dolu yeni bir blok önermek için tek bir doğrulayıcı node (düğüm) seçilir.

İş kanıtı onaylayıcıları için, madencilik sürecinden başarılı bir onaylayıcı seçildikten sonra, ağdaki diğer node'ların (düğüm) yeni bir blok önermeden önce bu onaylayıcının hash yarışmasını kazandığını onaylamaları gerekir. Bu süreç hakkında daha fazla bilgi edinmek istiyorsanız, Kraken Öğrenme Merkezi'nde Bitcoin madenciliği nedir? makalesine göz atabilirsiniz.

Burak'ın Emel'e ile yaptığı işlemi içeren blok zincirine eklendiğinde, tekil olarak onaylanmış bir işlem olarak kabul edilecektir. Bu bloktan sonra blok zincirine eklenen her blok için, Burak'ın işlemi ek onay alacaktır. Ek onaylar, işlemin ağ üzerindeki doğruluğunun kesinliğini artırmaya yardımcı olur.

Bazı kripto cüzdanları bir işlemi tek bir onaydan sonra başarılı olarak kabul ederken, Bitcoin cüzdanları gibi diğer cüzdanlar genellikle altı onay gerektirir. Bitcoin blok süresi, on blok başına on dakika olduğundan, altı onay işleminin tamamlanması yaklaşık bir saat sürebilir.

Artık kripto para birimi işlemlerinin nasıl çalıştığını öğrendiğinize göre, kripto yolculuğunuzda bir sonraki adımı atmaya hazır mısınız?

Hesabınızı oluşturmak ve Kraken'da hemen kripto satın almak için aşağıdaki düğmeye tıklayın!