Co to jest handel z dźwignią w kryptowalutach?

Handel z dźwignią pozwala na otwieranie większych pozycji, niż byłoby to możliwe przy użyciu środków, które masz do dyspozycji. 

Mówiąc najprościej, dźwignia zwielokrotnia wartość dostępnego kapitału przez określony z góry mnożnik, co z kolei zwielokrotnia wszelkie późniejsze zyski i straty. Traderzy często używają dźwigni do handlu Bitcoinem (BTC), Ethereum (ETH) i innymi aktywami cyfrowymi. 

Na przykład trader może zlewarować 100 USD w Tether (USDT) dziesięciokrotnie (10x), aby otworzyć pozycję o wartości 1000 USD, co oznacza, że wszelkie zyski lub straty są również mnożone przez 10 do momentu zamknięcia pozycji.

Chociaż dźwignia może prowadzić do znacznych strat, może być również cennym narzędziem do skutecznego zarządzania ryzykiem, jeśli jest stosowana przy starannym planowaniu i z zachowaniem dyscypliny.

Zanim przejdziemy dalej, ważne jest, aby zrozumieć kluczową terminologię związaną z handlem z dźwignią, ponieważ może ona powodować pewne nieporozumienia. Poświęć chwilę na przeczytanie i przyswojenie poniższych informacji, a w razie potrzeby wróć do nich. 

• Dźwignia (Leverage) odnosi się do zwielokrotnienia dostępnego kapitału z platformy transakcyjnej w celu zwiększenia wielkości pozycji. Chociaż nie pożyczasz środków bezpośrednio, tak jak w przypadku pożyczki, dźwignia pozwala kontrolować większą pozycję przy mniejszym kapitale poprzez wzmocnienie ekspozycji na ruchy cenowe aktywa bazowego.
• Współczynnik dźwigni (Leverage Ratio) odzwierciedla proporcję depozytu zabezpieczającego do dźwigni w postaci stosunku. Na przykład, używając dźwigni 10x, z 1 USD depozytu zabezpieczającego możesz otworzyć pozycję o wartości 10 USD, stąd współczynnik dźwigni wynosi 1:10.
• Wielkość pozycji (Position Size) odnosi się do kwoty nominalnej, którą kupujesz lub sprzedajesz odpowiednio w pozycji długiej lub krótkiej. Wielkość Twojej pozycji składa się z wstępnego depozytu zabezpieczającego oraz dodatkowych środków. 
• Ryzyko na transakcję (Risk per Trade) to kwota lub procent kapitału handlowego, który jesteś gotów zaryzykować w danej transakcji. To nie to samo co wielkość pozycji. Możesz mieć pozycję o wartości nominalnej 10 000 USD i ryzykować tylko 1% lub 100 USD salda swojego konta, jak opisano w poniższym przykładzie. 
• Zabezpieczenie (Collateral) odnosi się do aktywów (takich jak gotówka lub kryptowaluty), które trader zastawia lub blokuje w celu zabezpieczenia pozycji lewarowanej. Działa ono jako zabezpieczenie dla zwielokrotnionych środków.
• Likwidacja (Liquidation) to przymusowe zamknięcie Twojej pozycji przez platformę transakcyjną, które następuje, gdy Twój depozyt zabezpieczający spadnie poniżej poziomu depozytu zabezpieczającego utrzymania (Twojej ceny likwidacji). Jest to w zasadzie ostateczność, stosowana przez platformę w celu zapewnienia, że nie poniesiesz strat przekraczających środki dostępne na pokrycie dodatkowego kapitału.
• Kapitał własny (Equity) odnosi się do całkowitej wartości konta tradera, a konkretnie do wartości jego własności, w tym zarówno zdeponowanego wstępnego depozytu zabezpieczającego, jak i wszelkich niezrealizowanych zysków lub strat z otwartych pozycji. W przypadku korzystania z depozytu zabezpieczającego krzyżowego (Cross Margin) cały kapitał własny — w tym niezrealizowane zyski — może zostać zlikwidowany w celu pokrycia strat, ponieważ niektóre platformy transakcyjne automatycznie zamykają zyskowne pozycje, aby odzyskać niezbędne środki.
• Opłaty za finansowanie (Funding fees) to okresowe płatności dokonywane między traderami na rynku kontraktów perpetual futures, które pomagają zapewnić, że cena kontraktu futures pozostaje zbieżna z ceną spot aktywa bazowego. Opłaty te mogą z czasem zmniejszyć Twój kapitał własny, co z kolei może wpłynąć na Twoją zdolność do spełnienia wymogów dotyczących depozytu zabezpieczającego i utrzymania otwartych pozycji.
• Handel z depozytem zabezpieczającym (Margin trading) to szersze pojęcie odnoszące się do praktyki pożyczania środków od platformy lub brokera w celu handlu aktywami, co pozwala traderom na otwieranie pozycji większych niż saldo ich konta. Pożyczone środki pozwalają traderowi na zawieranie transakcji w celu zwielokrotnienia zysków. Należy pamiętać, że handel z depozytem zabezpieczającym i handel z dźwignią to pojęcia powiązane, ale odrębne — depozyt zabezpieczający (margin) odnosi się do środków używanych jako zabezpieczenie, podczas gdy dźwignia (leverage) odnosi się do efektu mnożnika wielkości pozycji.
• Depozyt zabezpieczający (Margin) to część Twojego zabezpieczenia, która jest aktywnie wykorzystywana do otwierania i utrzymywania pozycji lewarowanej. Zasadniczo depozyt zabezpieczający to ułamek całkowitej wielkości pozycji, poparty dostarczonym przez Ciebie zabezpieczeniem. Zazwyczaj istnieją dwa sposoby alokacji zabezpieczenia.
  • Depozyt zabezpieczający krzyżowy (Cross Margin) zazwyczaj oznacza, że całe Twoje saldo może być użyte jako zabezpieczenie (jeśli platforma ma dedykowany portfel instrumentów pochodnych, zazwyczaj jest to pełne saldo w tym portfelu). Skutkuje to tym, że cena likwidacji jest bardziej oddalona od ceny wejścia, ale jeśli cena likwidacji zostanie osiągnięta, możesz stracić całe swoje saldo. 
  • Depozyt zabezpieczający izolowany (Isolated margin) wykorzystuje tylko część Twojego zabezpieczenia, co przybliża cenę likwidacji do ceny wejścia. Ta opcja może ograniczyć Twoje straty do konkretnego zabezpieczenia przeznaczonego dla danej pozycji.

Ponadto istnieją dwa rodzaje depozytu zabezpieczającego, o których należy pamiętać:

• Wstępny depozyt zabezpieczający (Initial margin) to początkowa kwota kapitału wymagana do otwarcia pozycji lewarowanej. 
• Depozyt zabezpieczający utrzymania (Maintenance margin) to minimalna kwota kapitału własnego, jaką trader musi utrzymywać na swoim koncie, aby utrzymać otwartą pozycję. Jeśli kapitał własny spadnie poniżej tego poziomu, następuje wezwanie do uzupełnienia depozytu (margin call), wymagające od tradera dodania większej ilości środków lub zmierzenia się z likwidacją.

Aby wyjaśnić, jak działa trading z dźwignią, wyobraźmy sobie scenariusz, w którym trader chce zająć pozycję lewarowaną na Bitcoinie (BTC). 

W tym przykładzie, na podstawie swojego doświadczenia, analiz i backtestingu, trader uważa, że cena Bitcoina znacząco odbije się od poziomu 50 000 USD. Ma on jednak dwie obawy:

1. Jako trader handlujący na niższych interwałach czasowych, chce on zarobić na niewielkim ruchu — a konkretnie na wzroście z 50 000 USD do 51 000 USD, czyli o 2%. Aby ta transakcja była opłacalna, trader będzie musiał zaangażować 100% swojego kapitału handlowego. 
2. Trader obawia się również ryzyka kontrahenta. Jak mówi popularne powiedzenie: „Not your keys, not your crypto” – pieniądze zdeponowane na platformach transakcyjnych nie są w pełni pod Twoją kontrolą, ponieważ dostęp do środków zależy od danej platformy. Trader mógłby wpłacić cały swój dostępny kapitał handlowy na platformę, ale wtedy byłby on zdany na łaskę protokołów bezpieczeństwa platformy przez cały czas, gdyby się tam znajdował. 

Dźwignia w pewnym stopniu rozwiązuje oba te problemy. Jeśli wyobrazimy sobie, że trader dysponuje kapitałem w wysokości 10 000 USD, dźwignia umożliwi mu handel na pożądaną skalę bez konieczności wpłacania na platformę więcej niż 3% swojego kapitału. I tu właśnie wchodzą w grę wskaźniki dźwigni.

Współczynniki dźwigni określają, w jakim stopniu trader może pomnożyć swoją pozycję. Typowe współczynniki dźwigni w handlu kryptowalutami wahają się od 2:1 (2x) do nawet 100:1 (100x). Im wyższy współczynnik, tym większe będą zyski lub straty. 

W bieżącym przykładzie trader chce:

• Zająć pozycję, która odzwierciedla wielkość całego jego kapitału handlowego — w tym przypadku 10 000 USD — bez konieczności wpłacania tego kapitału na platformę transakcyjną. 

Każdy trader ma wiele opcji w zakresie współczynników dźwigni i często może je dostosować, aby otworzyć pozycję o dokładnie takiej wielkości, jakiej chce, w zakresie od 2x do 100x:

Przy dźwigni 2x za każdego 1 USD wpłaconego jako zabezpieczenie możesz kontrolować pozycję o wartości do dwukrotności tej kwoty. Na przykład, jeśli wpłacisz 100 USD, możesz zająć pozycję o wielkości 200 USD. W tym przypadku połowa z 200 USD będzie pochodzić z Twoich własnych środków (depozytu zabezpieczającego), podczas gdy druga połowa odzwierciedla pomnożenie przez dźwignię. 

Zabezpieczenie odnosi się do aktywów, które wpłacasz w celu zabezpieczenia pozycji lewarowanej – jest to kapitał, który przeznaczasz na zabezpieczenie pozycji. 

W większości przypadków traderzy mają możliwość zadeklarowania jako zabezpieczenie walut fiducjarnych, takich jak dolary amerykańskie, lub różnych innych kryptowalut, w tym Bitcoin (BTC) i Ethereum (ETH).

Niektóre platformy do handlu kryptowalutami, takie jak Kraken, oferują portfele z wieloma zabezpieczeniami, umożliwiając traderom jednoczesne korzystanie z wielu aktywów cyfrowych w celu zwiększenia elastyczności. Warto jednak wspomnieć, że jeśli zadeklarujesz część swojego portfela kryptowalut jako zabezpieczenie, nie będziesz w stanie wykorzystać 100% jego wartości nominalnej jako depozytu zabezpieczającego (margin). Wynika to z tzw. „haircut”, czyli obowiązkowej redukcji wartości stosowanej do aktywów kryptowalutowych stanowiących zabezpieczenie. Celem „haircut” jest uwzględnienie dodatkowego ryzyka związanego z wykorzystaniem niestabilnego aktywa jako depozytu zabezpieczającego. Krótko mówiąc, jeśli chcesz używać aktywów kryptowalutowych jako zabezpieczenia, musisz zaakceptować niewielką redukcję ich wartości, zanim będą mogły zostać wykorzystane jako depozyt zabezpieczający.

Kontrakty z depozytem zabezpieczającym w kryptowalucie (coin-margined) to kolejny przykład, który wymaga określonej kryptowaluty jako zabezpieczenia. W tym przypadku wszelkie zyski lub straty są również realizowane w tym samym aktywie.

Wracając do naszego przykładu, trader używa dźwigni 50x na kwocie 200 USD i korzysta ze zlecenia bracket, aby kupić 10 000 kontraktów na Bitcoina (BTC) po cenie 50 000 USD, o wartości nominalnej 10 000 USD. Poziom take profit wynosi 51 000 USD, a stop-loss 49 000 USD. Przeanalizujmy to bardziej szczegółowo:

• Trader wpłacił 300 USD jako zabezpieczenie na swoje konto futures, pozostawiając resztę kapitału (9700 USD) w portfelu sprzętowym. Może to pomóc w znacznym zmniejszeniu ryzyka kontrahenta, jednocześnie umożliwiając mu handel całym saldem. 
• Następnie wybrał dźwignię 50x, co oznacza, że może otworzyć pozycję o wartości do 50-krotności swojego zabezpieczenia, czyli 15 000 USD. Tradera interesuje jednak tylko zajęcie pozycji o wartości 10 000 USD. 
• Trader decyduje się na cross margin, który wykorzysta całe dostępne zabezpieczenie do utrzymania otwartej pozycji, zapobiegając jej likwidacji przed osiągnięciem poziomu stop-loss. Oznacza to, że trader może stracić więcej niż 200 USD, jeśli rynek gwałtownie się poruszy lub zabraknie płynności. Jednakże, całkowita potencjalna strata jest ograniczona do 300 USD, ponieważ tylko tyle znajduje się na koncie. 
• Początkowy depozyt zabezpieczający (initial margin) wynosi 200 USD – jest to kwota zabezpieczenia wymagana do otwarcia pozycji. W tym przypadku początkowy depozyt zabezpieczający stanowi 66% zabezpieczenia, ponieważ 200 USD jest wymagane przy użyciu dźwigni 50x do otwarcia pozycji o wartości 10 000 USD. Gdyby trader chciał otworzyć pozycję o wartości 5000 USD z dźwignią 50x, jego początkowy depozyt zabezpieczający wyniósłby 50 USD, co stanowiłoby tylko 30% zabezpieczenia. 
• Oczekiwany stosunek zysku do ryzyka dla tej transakcji wynosi 1:1. Jeśli cena osiągnie poziom take profit 51 000 USD, zanim dotrze do zlecenia stop, trader zrealizuje zysk w wysokości 200 USD. Jeśli cena osiągnie poziom stop 49 000 USD przed poziomem take-profit, trader zrealizuje stratę w wysokości 200 USD (przed opłatami i ewentualnymi kosztami poślizgu). 

Cena Bitcoina spada do 50 000 USD i zlecenie zostaje zrealizowane. Przez pewien czas cena waha się w okolicach 50 000 USD, a wraz z nią kapitał własny tradera. Po kilku świecach sygnalizujących odrzucenie na poziomie 50 000 USD, cena nabiera impetu wzrostowego, osiągając poziom take profit w ciągu kilku godzin. Po uwzględnieniu opłat i kosztów finansowania trader realizuje zysk w wysokości 199,50 USD. 

Pozycja krótka z dźwignią jest naturalnie odwrotnością pozycji długiej, z dwiema kluczowymi różnicami. 

1. Pozycja długa polega na wykorzystaniu kapitału z dźwignią do zakupu kontraktów w nadziei na sprzedanie ich po wyższej cenie. Krótka sprzedaż wykorzystuje dokładnie te same mechanizmy opisane powyżej, ale lewaruje kapitał w celu sprzedaży kontraktów, aby można je było sprzedać na rynku i odkupić w późniejszym terminie.
    
2. Pozycje krótkie teoretycznie wiążą się z nieograniczonym ryzykiem, ponieważ wartość aktywa może rosnąć w nieskończoność. Jednak w przypadku pozycji długiej ostateczną dolną granicą ceny jest zero, ponieważ cena nie może spaść poniżej tej wartości (pomijając kontrakty terminowe na ropę naftową). Oznacza to, że ryzyko jest ograniczone, nawet jeśli jest mało prawdopodobne, aby trader utrzymał pozycję z dźwignią aż do jej spadku do zera.

Hedging to kolejny sposób, w jaki handel z dźwignią może być wykorzystany do zarządzania ryzykiem. Wyobraźmy sobie, że posiadasz aktywa spot Ethereum (ETH), ale obawiasz się, że rynek wkrótce odwróci trend na spadkowy. Wykorzystanie dźwigni może pomóc w ochronie kapitału poprzez otwarcie krótkiej pozycji odpowiadającej wielkości Twoich aktywów na rynku spot. 

Każdy spadek ceny ETH na rynku spot jest kompensowany przez niezrealizowane zyski z krótkiej pozycji z dźwignią. 

Przykładowo, wyobraź sobie, że posiadasz 1 ETH w swoim portfelu i decydujesz się na hedging tego 1 ETH przy cenie 1000 USD. Cena ETH spada do 900 USD, co oznacza, że Twoja pozycja spot byłaby warta 100 USD mniej, ale Twoja pozycja hedgingowa przyniosłaby 100 USD zysku. 

W rezultacie, w ujęciu realnym, chronisz kapitał ulokowany w ETH na rynku spot za pomocą pozycji hedgingowej. Oczywiście, jeśli Twoje przewidywania co do odwrócenia rynku były błędne i cena ETH zamiast tego wzrosła, każdy wzrost wartości Twojego portfela zostałby skompensowany przez niezrealizowaną stratę z pozycji hedgingowej.

Chociaż hedging jest użyteczną strategią ochrony wartości portfela, tak jak w przypadku każdego handlu z dźwignią, nie jest on pozbawiony ryzyka i może pójść nie tak. Wiele dużych firm używa rynków futures do hedgingu towarów z różnych powodów, ale to nie oznacza, że pozycja zakończy się pomyślnie. 

Jak wszystkie strategie handlowe, hedging wymaga takiej samej należytej staranności i analizy, aby zwiększyć prawdopodobieństwo sukcesu. Jeśli Twoja decyzja o hedgingu okaże się błędna, Twoja sytuacja może być gorsza, niż gdybyś nic nie zrobił. Należy również wziąć pod uwagę koszt finansowania, który może sprawić, że hedging będzie kosztowny.

Pozycja hedgingowa to wciąż transakcja z dźwignią, z potencjałem likwidacji lub znacznej straty w przypadku nieprawidłowego zarządzania. Jeśli otworzysz pozycję hedgingową z ciasno ustawionym zleceniem stop-loss, rynek może zamknąć Twoją pozycję, zanim zacznie podążać w korzystnym dla Ciebie kierunku, co byłoby naprawdę niefortunnym zdarzeniem. 

Tokeny lewarowane stanowią alternatywę dla handlu z dźwignią i eliminują możliwość likwidacji (choć nie eliminują ryzyka poniesienia znacznych strat). 

Zamiast wnosić zabezpieczenie na poczet depozytu zabezpieczającego, traderzy mogą po prostu kupić token z wbudowaną dźwignią, co w praktyce oznacza zakup aktywa spot o zwiększonej zmienności. Na niektórych platformach transakcyjnych traderzy mogą handlować tokenami lewarowanymi, których wartość zmienia się trzykrotnie bardziej niż ich odpowiednika spot. 

Na przykład, jeśli kupisz token lewarowany 3x Solana (SOL) o wartości 1000 USD, a rzeczywista cena Solany wzrośnie w ciągu dnia o 10%, zostanie to odzwierciedlone jako 30% ruch w jego lewarowanym odpowiedniku. Jest to prawdopodobnie prostszy sposób na zwielokrotnienie zysków (i strat) bez użycia dźwigni. Jednak ze względu na rozpad wartości i codzienne rebalansowanie, tokeny te nie nadają się do pozycji długoterminowych. Trzymanie ich przez dłuższy czas może skutkować stratami, nawet jeśli rynek porusza się na Twoją korzyść. 

• Zarządzanie ryzykiem: dźwignia pozwala traderom zmniejszyć ryzyko kontrahenta, a także ograniczyć ryzyko na transakcję zgodnie z rygorystycznymi wytycznymi dotyczącymi zarządzania ryzykiem. Jest to niezwykle cenna funkcja, której znaczenia nie można przecenić. Traderzy mogą również używać dźwigni do rozłożenia ryzyka na wiele platform, zmniejszając potencjalny wpływ bycia celem i poślizgu cenowego (slippage). 
• Efektywność kapitałowa: dźwignia pozwala traderom kontrolować duże pozycje przy użyciu stosunkowo niewielkiej ilości kapitału.
• Hedging: jak opisano powyżej, zajmując pozycję krótką o wartości równej aktywom w portfelu, traderzy mogą złagodzić wpływ potencjalnych spadków na rynku i chronić kapitał. 
• Zysk na spadkach: chociaż można sprzedawać aktywa posiadane na rynkach spot, aby odkupić je po niższej cenie, trading z dźwignią pozwala traderom czerpać zyski ze spadków cen aktywów, których nie posiadają. Stwarza to znacznie więcej możliwości, z których traderzy mogą skorzystać. 
• Maksymalizacja zysków: traderzy mogą używać dźwigni do generowania ponadprzeciętnych zwrotów, które nie byłyby możliwe na rynkach spot. Gdy pozycja zaczyna generować niezrealizowany zysk, traderzy mogą wykorzystać wzrost salda depozytu zabezpieczającego (margin), aby powiększyć pozycję, co, jeśli pozycja będzie nadal podążać w korzystnym dla tradera kierunku, przyniesie większy całkowity zysk. Proces ten można powtarzać w celu pomnażania zysków tak długo, jak pozycja pozostaje otwarta. 

• Potencjalne katastrofalne straty: Jak doświadczyło wielu traderów, handel z dźwignią może mieć poważne konsekwencje. W wielu przypadkach może to wynikać z prostego, ludzkiego błędu, spowodowanego brakiem zrozumienia, jak działa dźwignia. Dlatego ważne jest, aby korzystać z dźwigni tylko wtedy, gdy masz pewność, że rozumiesz podstawowe mechanizmy i potrafisz bezpiecznie zarządzać ryzykiem. 
• Złożoność: Jak pokazuje powyższa lista, handel z dźwignią jest dość złożony i zrozumienie, jak to wszystko działa, może zająć trochę czasu. To sprawia, że jest to trudniejsze dla początkujących traderów i zwiększa prawdopodobieństwo kosztownych błędów. W Wielkiej Brytanii wielu traderów nie ma dostępu do produktów pochodnych na kryptowaluty, odkąd FCA zakazał ich sprzedaży traderom detalicznym, powołując się na różne powody związane z potencjalnymi szkodami, jakie stwarzają.
• Wrażliwość na czas: Ze względu na sposób działania kontraktów futures na kryptowaluty, traderzy są wrażliwi zarówno na cenę, jak i na czas. Są wrażliwi na cenę, ponieważ naturalnie potrzebują, aby rynek poruszał się na ich korzyść, aby zrealizować jakiekolwiek zyski. Są wrażliwi na czas ze względu na koszt utrzymania pozycji w określonych warunkach. Jeśli trader otworzy długą pozycję, gdy finansowanie jest znacznie dodatnie, będzie musiał płacić opłatę co kilka godzin za utrzymanie pozycji (gdy finansowanie jest dodatnie, długie pozycje płacą krótkim). Opłaty te mogą się sumować i w dłuższej perspektywie znacznie obniżyć rentowność transakcji. W pewnym momencie, jeśli rynek nie poruszy się na ich korzyść przez wystarczająco długi czas, trader może płacić tak dużo za finansowanie, że zdecyduje się zamknąć pozycję. Mówiąc prościej, traderzy płacący nadmierne opłaty za finansowanie potrzebują, aby ceny poruszały się na ich korzyść w rozsądnym czasie, podczas gdy trader, który po prostu utrzymuje pozycję spot, nie ma tego problemu. 
• Podatność na wykorzystanie: Rynki kryptowalut często charakteryzują się gwałtownymi, zmiennymi ruchami, które zaskakują wielu traderów, zmuszając ich do likwidacji. Jednym z przykładów jest short squeeze – cena gwałtownie rośnie, zmuszając sprzedających na krótko do pokrycia pozycji. Tego typu ruchy zwykle występują, gdy traderzy kontraktów futures są podatni na straty, a wywieranie na nich presji generuje płynność. Należy również wziąć pod uwagę, że handel kryptowalutami odbywa się 24/7, a wielu traderów może zostać zaskoczonych w najmniej oczekiwanym momencie. 

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o handlu kontraktami futures na kryptowaluty, Kraken stworzył bibliotekę przydatnych filmów dla początkujących. 

Prawidłowo i ostrożnie stosowana dźwignia może zmniejszyć ryzyko kontrahenta, chronić kapitał i stanowić źródło nowych możliwości handlowych. Używana nieostrożnie, może prowadzić do szybkich i znacznych strat. Ważna wskazówka dla każdego początkującego tradera: nie używaj dźwigni, dopóki nie masz pewności, że rozumiesz, jak działa i jak z niej korzystać. Dzięki podjęciu kroków w celu ograniczenia potencjalnego ryzyka dźwignia może być użytecznym narzędziem.