Sản phẩm phái sinh của tiền điện tử là gì?

Sản phẩm phái sinh đại diện cho hợp đồng tài chính giữa hai bên: bên mua và bên bán.

Tùy thuộc vào loại sản phẩm phái sinh, các hợp đồng này có thể ràng buộc bên mua với việc mua tài sản và bên bán với việc bán tài sản. Họ cũng có thể yêu cầu một giao dịch cụ thể diễn ra vào một ngày được xác định trước, ở mức giá được xác định trước.

Mặc dù các loại hợp đồng phái sinh không giống nhau, nhưng hầu hết đều gồm các thành phần sau:

Tài sản cơ sở là tài sản mà hợp đồng phái sinh dựa vào. Đối với các sản phẩm phái sinh tiền điện tử, tài sản cơ sở có thể bao gồm các loại tiền điện tử khác nhau như Ethereum (ETH), Litecoin (LTC), Solana (SOL), v.v. 

Giá của hợp đồng phái sinh tăng và giảm cùng với giá thị trường của tài sản cơ sở.

Số lượng là số lượng tài sản cơ sở được giao dịch theo các điều khoản của hợp đồng phái sinh. Một hợp đồng phái sinh đơn lẻ có thể gồm vài trăm đơn vị của một loại tiền điện tử nhất định, chẳng hạn như Tezos (XTZ), Cardano (ADA) hoặc Avalanche (AVAX).

Ngày thanh toán là ngày được xác định trước mà cả hai bên phải thực hiện hợp đồng.

Sau ngày thanh toán, các điều khoản của hợp đồng có thể được thanh toán bằng tài sản cơ sở hoặc bằng lượng tiền pháp định có giá trị tương đương. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng một số sản phẩm phái sinh cho phép ngày này, được gọi là ngày giao, diễn ra sau ngày thanh toán.

Đối với các loại hợp đồng phái sinh khác, nhà đầu tư có thể đóng vị thế bất cứ lúc nào trước ngày thanh toán. Trong một số trường hợp, chẳng hạn như hợp đồng hoán đổi vĩnh viễn, nhà đầu tư có thể giữ vị thế mở vô thời hạn.

Sản phẩm phái sinh được cung cấp thực tế có nghĩa là tài sản cơ sở thực tế sẽ được trao đổi giữa các bên sau khi hợp đồng được thực hiện. Do đó, bên bán sẽ phải mua hoặc sở hữu tài sản cơ sở trước khi ký kết hợp đồng để bán cho bên mua hợp đồng khi đến ngày thanh toán. Sau khi thanh toán, bên mua sẽ nhận được Bitcoin (BTC) chứ không phải lượng tiền pháp định tương đương.

Mặt khác, đối với các sản phẩm phái sinh được thanh toán bằng tiền mặt, các hợp đồng được giải quyết bằng stablecoin, chẳng hạn như Tether (USDT) hoặc tiền pháp định. Cách giải quyết này có nghĩa là bản thân tài sản cơ sở không được giao dịch giữa bên mua và bên bán – chỉ có tiền mặt tương đương.

Ví dụ: nếu hai bên giao dịch một sản phẩm phái sinh tiền điện tử được thanh toán bằng tiền mặt với giá một bitcoin, giá trị tiền pháp định của một bitcoin sẽ được giao dịch khi thực hiện hợp đồng thay vì chính bitcoin.

Thanh toán bằng tiền mặt là phương pháp được sử dụng rộng rãi nhất để giải quyết hợp đồng phái sinh tiền điện tử.

Tuy phức tạp, nhưng hợp đồng tương lai mang đến nhiều lợi ích khác nhau so với thị trường giao ngay mà một số nhà giao dịch có thể cần, tùy thuộc vào chuyên môn của họ trong thị trường, chiến lược giao dịch và khả năng chấp nhận rủi ro. 

• Đầu cơ: Hợp đồng tương lai cho phép các nhà giao dịch đầu cơ vào giá tương lai của các tài sản tiền điện tử cụ thể và tận dụng những biến động giá theo cả hai hướng. Mở vị thế bán trên hợp đồng tương lai là một trong những cách dễ nhất để kiếm lời khi giá tài sản tiền điện tử cơ sở giảm.  
• Không sở hữu tài sản: Hợp đồng tương lai là loại hợp đồng tài chính cho phép tiếp xúc với giá của các loại tiền điện tử mà không cần phải sở hữu chúng. Các nhà giao dịch có thể mua hợp đồng và ghi nhận lợi nhuận mà không cần phải sở hữu, giao dịch hoặc nắm giữ loại tiền điện tử cơ bản đó.  
• Phí: Phí giao dịch hợp đồng tương lai thường thấp hơn nhiều so với phí giao dịch giao ngay. Kraken Derivatives cung cấp một trong những cấu trúc phí cạnh tranh nhất trên thị trường hợp đồng tương lai tiền điện tử, với mức phí chỉ từ 0,01%. 
• Đòn bẩy: Hợp đồng tương lai cho phép nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy. Đòn bẩy được tích hợp vào hợp đồng và cho phép giao dịch hiệu quả về vốn hơn, đồng thời đảm bảo số dư tài khoản không bị âm. Các vị thế đòn bẩy có thể bị thanh lý – xem Những câu hỏi thường gặp về phát mại của chúng tôi tại đây.
• Phòng ngừa: Nếu sở hữu tài sản tiền điện tử, bạn có thể vào vị thế bán trong hợp đồng tương lai, qua đó giảm thiểu rủi ro (hoặc "phòng ngừa") đối với việc giảm giá. Đây có thể là một chiến lược hiệu quả để bảo vệ tài sản tiền điện tử trước biến động giá đi xuống mà không cần phải bán chính tài sản đó. Bạn có thể tìm hiểu thêm về các chiến lược phòng ngừa khác nhau trong bài viết Phòng ngừa là gì?
• Cơ hội kinh doanh chênh lệch giá: Hợp đồng tương lai cho phép bạn tận dụng sự không hiệu quả của thị trường tiền điện tử. Có thể có những trường hợp mà bạn khóa lợi nhuận bằng cách bán hợp đồng tương lai trong khi mua tài sản tiền điện tử cơ bản trên thị trường giao ngay.

Nhiều người coi khả năng tự lưu ký và thực sự sở hữu các loại tiền điện tử khác nhau là tuyên bố giá trị cốt lõi. Bạn có thể tự hỏi tại sao bất kỳ ai cũng muốn tiếp xúc gián tiếp với tiền điện tử.

Sản phẩm phái sinh mang lại một số lợi thế và khả năng độc đáo so với việc mua và nắm giữ tiền điện tử (được gọi là giao dịch giao ngay). Một số lợi ích trong số này gồm:

• Tính thanh khoản cao hơn: Thị trường sản phẩm phái sinh thường thu hút nhiều nhà giao dịch đầu cơ có khả năng chấp nhận rủi ro cao hơn. Mức độ tham gia gia tăng này của các nhà giao dịch rủi ro cao tạo ra mức độ hoạt động giao dịch cao hơn.
• Lợi ích từ giá giảm: Các sản phẩm phái sinh tiền điện tử mang lại cơ hội kiếm lợi nhuận từ biến động giá trong tương lai của tài sản. Do đó, nhà giao dịch có thể mở các vị thế bán cho phép họ kiếm lợi nhuận nếu giá tài sản giảm.
• Phòng ngừa rủi ro: Sản phẩm phái sinh cho phép nhà giao dịch phòng ngừa tổn thất tiềm ẩn trong các vị thế bằng việc đặt các giao dịch riêng biệt, đối lập.
• Đa dạng hóa: Sản phẩm phái sinh cho phép nhà giao dịch xây dựng nhiều loại chiến lược giao dịch khác nhau mà không khả thi với giao dịch giao ngay thông thường.
• Giao dịch với đòn bẩy: Nhà giao dịch sử dụng sản phẩm phái sinh có thể tăng quy mô giao dịch bằng cách vay tiền từ bên thứ ba. Quá trình này được gọi là đòn bẩy hoặc giao dịch ký quỹ và có thể giúp khuếch đại lợi nhuận từ các giao dịch có lãi hoặc gia tăng tổn thất.

Hợp đồng tương lai tiền điện tử là hợp đồng phái sinh cho phép nhà đầu tư đặt cược vào mức giá trong tương lai của tiền điện tử.

Đầu tiên, bên mua và bên bán nhất trí về giá và ngày thực hiện giao dịch. Các nhà giao dịch hợp đồng tương lai có thể nắm giữ vị thế mua hoặc bán đối với tài sản cơ sở của hợp đồng. Vị thế mua cho phép nhà giao dịch hưởng lợi nếu giá tài sản tăng cao hơn mức giá đã thỏa thuận trước trong hợp đồng tương lai, còn vị thế bán cho phép nhà giao dịch hưởng lợi nếu giá tài sản giảm xuống dưới mức giá thanh toán của hợp đồng tương lai.

Trước khi hợp đồng tương lai hết hạn, cả nhà giao dịch mua và bán đều có thể chọn đóng vị thế. Đối với nhà giao dịch mua, việc đóng vị thế có nghĩa là bán hợp đồng tương lai cho người khác. Đối với nhà giao dịch bán, việc đóng vị thế có nghĩa là mua lại tài sản cơ sở.

Nhà đầu tư giao dịch hợp đồng tương lai trên các sàn giao dịch tương lai chuyên dụng khác với sàn giao dịch giao ngay tiêu chuẩn.

Quan trọng cần hiểu rằng hợp đồng tương lai là sản phẩm có tổng bằng không, có nghĩa là mỗi hợp đồng tương lai sẽ có người lỗ và người lãi. Kết quả chênh lệch giữa giá thỏa thuận theo hợp đồng và giá thị trường của tài sản cơ sở tại thời điểm hết hạn thể hiện lợi nhuận hoặc thua lỗ của người lãi và người lỗ tương ứng.

Ưu điểm và nhược điểm của hợp đồng tương lai

Ưu điểm:

• Hợp đồng tương lai cho phép nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro bằng cách khóa giá hợp đồng tương lai cho một tài sản cụ thể.
• Hợp đồng tương lai đầu cơ vào hướng đi trong tương lai của một loại tài sản cụ thể, cho phép các nhà đầu tư kiếm lợi nhuận từ biến động giá.
• Hợp đồng tương lai giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư vì chúng không liên quan đến thị trường chứng khoán.

Nhược điểm:

• Hợp đồng tương lai tài chính là công cụ có đòn bẩy cao, có nghĩa là nhà đầu tư có thể mất nhiều tiền hơn số tiền họ đã đầu tư.
• Chúng là những công cụ phức tạp và yêu cầu mức độ kiến thức và kinh nghiệm cao để giao dịch thành công.
• Hợp đồng tương lai tài chính phải chịu sự biến động của thị trường, có nghĩa là giá có thể biến động nhanh chóng và không mong muốn.

Hợp đồng quyền chọn trao cho bên mua quyền nhưng không phải nghĩa vụ mua hoặc bán một tài sản ở mức giá cụ thể.

Tùy thuộc vào kiểu quyền chọn, người mua có thể thực hiện loại hợp đồng này bất kỳ lúc nào trước khi hết hạn hoặc chỉ tại thời điểm hết hạn. Các tùy chọn này được gọi là tùy chọn kiểu Mỹ và châu Âu tương ứng.

Hợp đồng quyền chọn khác với hợp đồng tương lai vì bên mua không có cam kết mua hoặc bên bán không có cam kết bán nếu hợp đồng quyền chọn không mang lại lợi nhuận.

Đối với quyền chọn, quyền mua được gọi là quyền chọn mua, còn quyền bán được gọi là quyền chọn bán.

Hợp đồng quyền chọn gồm có một số thành phần:

• Giá thực hiện: Mức giá mà tại đó, người mua có thể thực hiện hợp đồng.
• Ngày chấm dứt: Mốc thời gian mà tại đó, quyền chọn thực hiện hợp đồng kết thúc.
• Premium: Số tiền nhà đầu tư phải trả để có cơ hội thực hiện hợp đồng.

Vì bên mua quyền chọn có thể chọn không thực hiện các điều khoản của hợp đồng nếu không có lợi nhuận, nên họ phải trả một khoản phí cho bên bán quyền chọn dưới dạng phí bảo hiểm.

Phí bảo hiểm sẽ đóng vai trò là khoản bồi thường trong trường hợp bên mua quyết định để quyền chọn hết hạn mà không thực hiện.

Quyền chọn và phí bảo hiểm rất quan trọng. Nếu không phải trả phí bảo hiểm, bất kỳ ai cũng có thể tham gia vào các loại hợp đồng này mà không cần đầu tư bất kỳ khoản vốn nào trước. Ngoài ra, sẽ không có động lực tài chính nào dành cho bên bán quyền chọn trong việc tạo ra hợp đồng.

Ưu điểm và nhược điểm của quyền chọn

Ưu điểm:

• Linh hoạt: Quyền chọn cho phép nhà đầu tư linh hoạt lựa chọn từ nhiều chiến lược khác nhau để đáp ứng mục tiêu đầu tư của họ. Quyền chọn có thể phòng ngừa biến động thị trường hoặc đầu cơ vào biến động giá.
• Tăng hiệu quả sử dụng vốn: Quyền chọn cho phép nhà đầu tư tận dụng nguồn vốn thông qua việc kiểm soát vị thế lớn hơn với số vốn nhỏ hơn. Phí quyền chọn trị giá 1.000 đô la có thể cung cấp cơ hội tiếp cận với số lượng tài sản cơ sở lớn hơn nhiều so với việc mua trực tiếp lượng tài sản trị giá 1.000 đô la.
• Chi phí thấp: Bảo hiểm quyền chọn thường có giá mua thấp hơn nhiều so với các sản phẩm phái sinh khác như hợp đồng tương lai. Ví dụ: một Hợp đồng tương lai Bitcoin trên sàn CME duy nhất có giá trị 5 BTC (khoảng 150.000 đô la tại thời điểm viết bài này).

Nhược điểm:

• Rủi ro: Tùy thuộc vào đòn bẩy, hợp đồng quyền chọn có thể cạn tiền nhanh hơn so với khi chỉ nắm giữ tài sản cơ sở.
• Phức tạp: Quyền chọn có thể phức tạp và khó hiểu. Các nhà đầu tư phải đảm bảo hiểu rõ những rủi ro và phần thưởng liên quan đến từng quyền chọn trước khi đầu tư.
• Nhạy cảm với thời gian: Quyền chọn có ngày hết hạn, nghĩa là nhà đầu tư phải biết khi nào quyền chọn của họ hết hạn.

Hợp đồng tương lai vĩnh viễn, còn được gọi là perp hoặc hợp đồng hoán đổi vĩnh viễn, giống như hợp đồng tương lai thông thường. Chúng cho phép mọi người đặt cược vào giá trong tương lai của một tài sản.

Giống như hợp đồng tương lai, hợp đồng vĩnh viễn bám theo giá trị của tài sản cơ sở như tiền điện tử và là các giao dịch có tổng bằng không.

Sự khác biệt chính giữa hợp đồng tương lai vĩnh viễn và hợp đồng tương lai truyền thống là hợp đồng vĩnh viễn không có ngày hết hạn được xác định trước. Chỉ cần muốn thì các nhà giao dịch có thể giữ cho các hợp đồng vĩnh viễn luôn mở.

Một điểm khác biệt chính khác là cách hợp đồng tương lai vĩnh viễn theo dõi giá thị trường của các tài sản cơ sở tương ứng.

Các sản phẩm phái sinh vĩnh viễn sử dụng cơ chế tỷ giá nạp/rút để giữ giá trị của hợp đồng phù hợp với giá trị của tài sản cơ sở. Hệ thống này buộc người nắm giữ vị thế mua phải trả phí cho người nắm giữ vị thế bán hoặc ngược lại.

Vị thế mua trả cho vị thế bán khi giá hợp đồng cao hơn giá trị của tài sản cơ sở. Vị thế bán trả cho vị thế mua khi giá hợp đồng thấp hơn giá trị của tài sản cơ sở.

Hệ thống này được thiết kế để duy trì sự cân bằng giữa các nhà giao dịch mua và bán. Ví dụ: nếu quá nhiều người mua, hệ thống sẽ khuyến khích các nhà đầu tư khác bán và thu phí tỷ giá nạp/rút.

Cơ chế tỷ giá nạp/rút khác nhau giữa các nền tảng, nhưng các nhà giao dịch thường trả hoặc nhận những khoản phí này sau mỗi tám giờ.

Các nhà giao dịch kinh doanh chênh lệch giá đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì số dư tỷ giá nạp/rút qua việc mở các vị thế đối lập với hầu hết các nhà giao dịch hợp đồng vĩnh viễn khác. Những loại nhà giao dịch này phòng ngừa rủi ro cho hợp đồng vĩnh viễn của họ, nghĩa là họ mở các giao dịch đối lập để bù đắp các khoản thua lỗ, đồng thời vẫn thu được phí tỷ giá nạp/rút.

Các nhà đầu tư có thể giao dịch hoán đổi vĩnh viễn bằng đòn bẩy. Các nền tảng yêu cầu nhà đầu tư nạp một khoản ký quỹ ban đầu và duy trì số dư nhất định để mở các loại vị thế này. Do đó vẫn có rủi ro phát mại.

Ưu điểm và nhược điểm của hợp đồng tương lai vĩnh viễn

Ưu điểm:

• Tỷ lệ đòn bẩy cao có sẵn trên một số sàn giao dịch.
• Rào cản vào lệnh thấp hơn so với một số sản phẩm hợp đồng tương lai.
• Cơ hội lợi nhuận có rủi ro thấp dành cho các nhà giao dịch kinh doanh chênh lệch giá trung lập delta hoặc maker thị trường.
• Tiếp xúc gián tiếp với thị trường tiền điện tử.

Nhược điểm:

• Rủi ro phát mại cao, đặc biệt là khi sử dụng số lượng đòn bẩy lớn.

Các nhà đầu tư giao dịch hợp đồng phái sinh có thể tận dụng lợi thế của đòn bẩy, mang lại cơ hội tiếp cận với vị thế giao dịch cao hơn so với giá trị mà lượng vốn tương tự mua được trong thị trường giao ngay. Ví dụ: khi sử dụng đòn bẩy 5x, nhà giao dịch có thể mua hợp đồng phái sinh trị giá 5.000 đô la với khoản nạp 1.000 đô la. Vốn được nạp để mua hoặc bán hợp đồng phái sinh được gọi là tiền ký quỹ ban đầu.

Một tài khoản thứ hai giữ tiền ký quỹ duy trì, một khoản nạp có giá trị tối thiểu một nửa số tiền ký quỹ ban đầu. Ký quỹ duy trì cho phép nhà giao dịch chịu lỗ đến một điểm nhất định mà không bị sàn giao dịch phát mại vị thế phái sinh của họ.

Nếu giao dịch sản phẩm phái sinh có đòn bẩy thành công, nhà giao dịch có thể kiếm được lợi nhuận đáng kể từ khoản đầu tư ban đầu tương đối nhỏ (so với thị trường giao ngay).

Ví dụ: nếu nhà giao dịch mua một bitcoin với giá 30.000 đô la trên thị trường giao ngay thì BTC phải tăng lên 60.000 đô la thì mới thu được lợi nhuận 100%. Tương tự, BTC phải giảm còn 0 đô la thì họ mới bị lỗ 100%. Lãi hoặc lỗ của nhà giao dịch hoàn toàn giống với phần trăm lãi hoặc lỗ của BTC.

Giao dịch hợp đồng tương lai với đòn bẩy 5x, khoản nạp ký quỹ ban đầu là 30.000 đô la cho phép nhà giao dịch mua năm bitcoin ở mức giá 30.000 đô la trên một bitcoin, với tổng số tiền giao dịch (hoặc giá trị danh nghĩa) là 150.000 đô la:

1. Do đòn bẩy này, giá BTC chỉ phải tăng 20% lên 36.000 đô la để nhà giao dịch kiếm được lợi nhuận 100% từ khoản ký quỹ ban đầu 30.000 đô la (150.000 đô la giá trị danh nghĩa * +20% = +30.000 đô la).
    
2. Tuy nhiên, nếu giá BTC giảm 20% xuống còn 24.000 đô la thì nhà giao dịch sẽ mất 100% số tiền ký quỹ ban đầu (150.000 đô la * -20% = -30.000 đô la).

Bằng cách này, sản phẩm phái sinh cho phép nhà giao dịch khuếch đại lợi nhuận ở mức độ lớn hơn so với giao dịch giao ngay. Nhưng hãy nhớ rằng đòn bẩy lớn đi kèm với trách nhiệm lớn. Đòn bẩy tăng tốc lợi nhuận nhanh bao nhiêu thì cũng tăng tốc thua lỗ nhanh bấy nhiêu.